نتيجه : فقهاء عامّه و روايات عامّه در اين مسأله غالباً با ما هماهنگى دارند . 19 شرايط الرّضاع ( الرابع ) . . . . . 17 / 7 / 80 فرع دوّم : اشتراط حولين در مورد ولد مرضعه آيا حولين در ولد مرضعه معتبر است ؟ مرحوم امام مىفرمايد اقوى اين است كه معتبر نيست ، بنابراين اگر بعد از دو سال هم اين زن ، بچّه‌اى را كه كمتر از دو سال دارد ، شير دهد ، نشر حرمت مىكند . اقوال : مشهور و معروف اين است كه شرطى در ولد مرضعه نيست . مرحوم نراقى مىفرمايد : و الحقّ عدم اعتبار الحولين في ولد المرضعة ، فينشر الحرمة لو وقع رضاع بعد حوليه اذا كان قبل حولى المرتضع ، وفاقاً للاكثر ، بل ادّعى بعضهم عليه الاجماع لعموم ادلّة نشر الحرمة بالرضاع و للاستصحاب خلافاً للمحكي عن الحلبي و ابني حمزة و زهرة ، بل عن الاخير الاجماع عليه ( اى على الشرطيّة ) « 1 » . مرحوم صاحب جواهر با اينكه هميشه با مشهور است ؛ ولى از لابه‌لاى كلمات ايشان ظاهر مىشود كه به قول دوم ( قول شاذ ) تمايل پيدا كرده است . « 2 » ادلّهء قول مشهور ( عدم اشتراط حولين در ولد مرضعه ) : 1 - استصحاب : وقتى ولد مرضعه كمتر از دو سال داشت ، اگر بچّه‌اى را شير مىداد ، نشر حرمت مىشد ، حال كه بچهء مرضعه دو سالش گذشته است شك مىكنيم كه نشر حرمت مىكند ، استصحاب مىكنيم . جواب : اين استصحاب دو اشكال دارد : الف : استصحاب در شبههء حكميه است ، چون در موضوع خارجى ( ولد مرضعه ) شك نداريم بلكه شك در حكم الهى داريم ، و ما استصحاب را در شبههء حكميّه جارى نمىدانيم . ب : استصحاب تعليقى است و استصحاب تعليقى باطل است . به اين معنى كه سابقاً اگر بچّه‌اى از اين زن شير مىخورد نشر حرمت مىكرد و الان اگر بچه‌اى از اين زن شير بخورد ، شك داريم كه نشر حرمت مىكند يا نه ؟ 2 - عمومات و اطلاقات : « أُمَّهاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ » ، « أَخَواتُكُمْ مِنَ الرَّضاعَةِ ، يحرم من الرضاع . . . » عمومات هيچ يك قيدى ندارد و مقيّد به دو سال و بعد از دو سال نيست . البتّه استدلال وقتى تمام است كه عمومات را در مقام بيان بدانيم ؛ ولى اگر در مقام بيان نباشد قول مشهور به مشكل برمىخورد . ادلّهء قول غير مشهور ( اشتراط حولين در ولد مرضعه ) : 1 - اصالة الاباحة : اگر ولدِ مرضعه در دو سال نباشد در نشر حرمت شك داريم ، كه در اينجا اصل اباحه است . جواب : اين دليل خوب است اگر عمومات نشر حرمت به ميدان نيايد چون اگر آن‌ها باشند ، نوبت به اصول عمليّه نمىرسد . 2 - احاديثِ « لا رضاع بعد فطام » : احاديث زيادى داشتيم كه عام بود ، هم فطام ولد مرضعه و هم فطام مرتضع را شامل مىشد . جواب : ظاهر « لا رضاع بعد فطام » اين است كه فاعل هر دو فعل يك نفر است ، يعنى بچّه‌اى كه شير مىخورد ( مرتضع ) ، همان بچّه ، فطام داشته باشد ، نه اينكه اگر بچّهء مرضعه فطام پيدا كند ( بعد از حولين ) شير خوردن مرتضع تأثير در نشر حرمت نداشته باشد ، پس فاعل هر دو فعل يكى است و كارى با ولد مرضعه ندارد . 3 - استنباط ابن بكير : « ابن بكير » استدلال كرد به اينكه ولد مرضعه نبايد دو سالش تمام شود چون پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده است كه « لا رضاع بعد فطام » ، پس ابن بكير تصريح دارد به اينكه حولين در ولد مرضعه شرط است . « 3 » جواب : استدلال ابن بكير براى ما حجت نيست ، لا سيّما كه دليلش « لا رضاع بعد فطام » است و بيان شد كه ربطى به اين بحث ندارد . 4 - دليل صاحب جواهر : صاحب جواهر « 4 » در اينجا بيانى دارد كه ظاهراً مىخواهد قول دوم را تأييد كند و مىگويد كه اصحاب سراغ « حولى المرتضع » رفته‌اند و سراغ حدّ ولد مرضعه نرفته‌اند ، اگر بگوييم ولد مرضعه حدّى ندارد ، تالى فاسد دارد چون در اين صورت اگر ولد مرضعه ده‌ساله هم باشد و مادر هنوز شير داشته و بچّه‌اى را شير دهد ، بايد

--> ( 1 ) مستند ، ج 16 ، ص 252 . ( 2 ) جواهر ، ج 29 ، ص 299 . ( 3 ) ح 6 ، باب 5 از ابواب رضاع . ( 4 ) جواهر ، ج 29 ، ص 299 .